โรคฉี่หนู (Leptospirosis) เกิดจากการติดเชื้อแบคทีเรีย “เลปโตสไปรา” ที่ปนเปื้อนอยู่ในปัสสาวะของสัตว์พาหะ เช่น หนู สุนัข โค และสุกร เชื้อจะสะสมในดิน โคลน และแหล่งน้ำขัง โดยสามารถไชเข้าสู่ร่างกายคนผ่านทางบาดแผล รอยถลอก หรือเยื่อบุตา ปาก จมูก เมื่อเราไปสัมผัสหรือเดินลุยน้ำที่ปนเปื้อนเชื้อในช่วงฤดูฝน
โรคฉี่หนูเกิดจากอะไร?
เจาะลึกสาเหตุ สัตว์พาหะ และช่องทางการติดเชื้อ
เข้าสู่ช่วงหน้าฝนทีไร ปัญหาน้ำท่วมขังตามซอยบ้านหรือแอ่งน้ำบนฟุตบาทเป็นเรื่องที่เลี่ยงได้ยากนะครับ หลายคนต้องจำใจถอดรองเท้าเดินลุยน้ำแฉะๆ กลับบ้านด้วยความกังวลว่า น้ำขังดำๆ เหล่านี้จะมีเชื้อโรคอะไรซ่อนอยู่หรือไม่ และคำถามยอดฮิตที่หมอมักจะได้รับเสมอในช่วงนี้คือ โรคฉี่หนูเกิดจากอะไร เราเดินย่ำน้ำแค่แป๊บเดียวจะติดเชื้อได้ไหม แล้วถ้าไม่ได้ลุยน้ำลึกๆ จะปลอดภัยหรือเปล่า?
วันนี้หมอจะมาเล่าให้ฟังแบบเข้าใจง่ายๆ ว่าต้นตอของโรคนี้มาจากไหน สัตว์อะไรบ้างที่นำโรคได้ เพื่อให้ทุกคนรู้วิธีป้องกันตัวเองและครอบครัวได้อย่างถูกต้องครับ
เลปโตสไปโรซิส (Leptospirosis) หรือโรคฉี่หนู คืออะไร?
ก่อนอื่นเรามาทำความเข้าใจพื้นฐานกันก่อนครับ เลปโตสไปโรซิส (Leptospirosis) คืออะไร? อธิบายภาษาคนทั่วไป มันคือโรคติดเชื้อแบคทีเรียชนิดหนึ่งที่มีชื่อว่า “เลปโตสไปรา (Leptospira)” แบคทีเรียตัวนี้มีรูปร่างเป็นเกลียวเล็กๆ ชอบอาศัยและเติบโตได้ดีในที่ชื้นแฉะ ดินโคลน และแหล่งน้ำขัง ซึ่งเชื้อเหล่านี้ไม่ได้เกิดขึ้นมาเองตามธรรมชาตินะครับ แต่ถูกขับถ่ายออกมาพร้อมกับปัสสาวะของสัตว์ที่ติดเชื้อนั่นเอง
ไขข้อสงสัย โรคฉี่หนูเกิดจากอะไร สัตว์พาหะมีแค่ “หนู” จริงหรือ?
พอได้ยินชื่อ “โรคฉี่หนู” หลายคนก็พุ่งเป้าไปที่เจ้าหนูท่อ หรือหนูตามบ้านเพียงอย่างเดียว แต่ในความเป็นจริงแล้ว แบคทีเรียชนิดนี้สามารถอาศัยอยู่ในไตของสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมได้หลากหลายชนิดมากครับ โดยสัตว์เหล่านี้มักจะไม่แสดงอาการป่วย แต่จะเป็นตัวการปล่อยเชื้อลงสู่สิ่งแวดล้อม
สัตว์พาหะหลักที่สามารถแพร่เชื้อได้
- หนู: เป็นสัตว์พาหะตัวการสำคัญที่สุด (จึงเป็นที่มาของชื่อโรค) ทั้งหนูนา หนูท่อ และหนูบ้าน
- สัตว์เลี้ยงในบ้าน: สุนัข และ แมว ก็สามารถรับเชื้อและปล่อยเชื้อผ่านปัสสาวะได้เช่นกัน หากปล่อยให้ออกไปวิ่งเล่นในพื้นที่ชื้นแฉะ
- สัตว์ปศุสัตว์ / สัตว์เพื่อการเกษตร: สุกร (หมู) โค กระบือ ม้า แพะ แกะ
เชื้อโรคฉี่หนูเข้าสู่ร่างกายคนเราได้อย่างไร?
เมื่อทราบแล้วว่าเชื้อมาจากไหน คำถามต่อมาคือ แล้วมันเข้ามาในร่างกายเราได้อย่างไร? โรคฉี่หนูเกิดจาก การรับเชื้อได้ 2 ช่องทางหลักๆ ครับ:
- การติดเชื้อทางตรง (Direct Contact)
คือการสัมผัสกับปัสสาวะ หรือเนื้อเยื่อของสัตว์ที่ติดเชื้อโดยตรง ช่องทางนี้มักพบในกลุ่มอาชีพเฉพาะ เช่น สัตวแพทย์ เกษตรกร คนงานในโรงฆ่าสัตว์ หรือผู้ที่ต้องคลุกคลีกับสัตว์เป็นประจำ
- การติดเชื้อทางอ้อม (Indirect Contact) – สาเหตุหลักช่วงฤดูฝน
นี่คือช่องทางที่คนทั่วไปติดเชื้อกันมากที่สุดครับ เกิดจากการที่เราไปสัมผัส ดิน โคลน หรือเดินลุย “น้ำท่วมขัง” ที่มีปัสสาวะของสัตว์ที่มีเชื้อปะปนอยู่ โดยเชื้อแบคทีเรียสามารถไชเข้าสู่ร่างกายคนเราได้ผ่านทาง:
- บาดแผล รอยถลอก รอยขีดข่วน: แม้จะเป็นแผลเล็กๆ ที่เท้าหรือขา เชื้อก็สามารถมุดเข้าไปได้
- ผิวหนังที่เปื่อยยุ่ย: หากต้องแช่น้ำเป็นเวลานานจนง่ามนิ้วเท้าเปื่อย ผิวหนังที่อ่อนแอลงจะเป็นช่องทางให้เชื้อเข้าสู่ร่างกายได้ง่ายขึ้น
- เยื่อบุต่างๆ: เชื้อสามารถเข้าทางเยื่อบุตา ปาก หรือจมูกได้ หากน้ำกระเด็นเข้าตา หรือใช้มือที่เปื้อนเชื้อมาขยี้ตา
โรคฉี่หนูเป็นโรคติดต่อไหม? ติดจากคนสู่คนได้หรือเปล่า?
อีกหนึ่งความกังวลของคนที่มีสมาชิกในครอบครัวป่วยคือ โรคฉี่หนูเป็นโรคติดต่อไหม? ถ้าเราดูแลผู้ป่วย เราจะติดเชื้อไปด้วยหรือเปล่า?
สบายใจได้ครับ โรคฉี่หนู ไม่ติดต่อจากคนสู่คน (หรือพบได้น้อยมากๆ ในรายงานทางการแพทย์) ดังนั้นคุณสามารถดูแล เช็ดตัว หรือทานอาหารร่วมกับผู้ป่วยได้ตามปกติ สิ่งที่คุณต้องระวังจริงๆ คือ แหล่งน้ำหรือบริเวณที่ผู้ป่วยไปรับเชื้อมาต่างหากครับ
โรคฉี่หนู สาเหตุ อาการ การป้องกัน ที่ต้องท่องจำให้ขึ้นใจ
เมื่อเรารู้ถึงสาเหตุและช่องทางการติดต่อแล้ว การป้องกันตัวเองจึงไม่ใช่เรื่องยากอีกต่อไป หมอขอสรุปวิธีปฏิบัติตัวง่ายๆ เพื่อให้คุณห่างไกลจากโรคนี้ครับ
5 วิธีป้องกันตัวเองจากโรคฉี่หนูช่วงน้ำท่วม
- หลีกเลี่ยงการเดินลุยน้ำขัง: หากไม่จำเป็น ไม่ควรเดินลุยน้ำท่วมขัง ย่ำโคลน หรือแช่น้ำเป็นเวลานาน
- ใส่อุปกรณ์ป้องกัน: หากเลี่ยงไม่ได้ ต้องใส่รองเท้าบูทยางแบบยาวที่กันน้ำได้ และสวมถุงมือยางหากต้องจับต้องสิ่งของในน้ำเคลียร์ท่อระบายน้ำ
- รีบล้างทำความสะอาดทันที: เมื่อลุยน้ำมา ให้รีบอาบน้ำ ล้างเท้าด้วยสบู่และน้ำสะอาดทันทีที่กลับถึงบ้าน แล้วเช็ดให้แห้งโดยเฉพาะตามง่ามนิ้วเท้า
- ปิดแผลให้มิดชิด: หากมีแผลถลอกที่เท้าหรือขา ควรปิดด้วยพลาสเตอร์กันน้ำก่อนออกจากบ้าน
- ดูแลความสะอาดในบ้าน: เก็บขยะให้มิดชิด ปิดฝาถังขยะให้สนิทเพื่อไม่ให้เป็นแหล่งอาหารของหนู และดูแลความสะอาดบริเวณที่สัตว์เลี้ยงขับถ่ายเป็นประจำ
เมื่อสัมผัสความเสี่ยง หรือมีอาการน่าสงสัย ควรทำอย่างไร?
หากคุณมีความจำเป็นต้องลุยน้ำขัง และหลังจากนั้นประมาณ 2-10 วัน เริ่มมีอาการไข้สูงเฉียบพลัน หนาวสั่น ปวดศีรษะ และโดยเฉพาะอย่างยิ่ง ปวดกล้ามเนื้อบริเวณน่องอย่างรุนแรง ให้สงสัยไว้ก่อนว่าอาจได้รับเชื้อ แนะนำให้รีบอ่านจุดสังเกตเพิ่มเติมในบทความ อาการโรคฉี่หนู เริ่มแรกเป็นอย่างไร (ใส่ลิงค์บทความก่อนหน้านี้ให้ด้วยค่ะ) เพื่อประเมินความเสี่ยงทันที ห้ามซื้อยาแก้ปวดมารับประทานเองเด็ดขาด
สำหรับผู้ที่อาศัยอยู่ในเขต {{พื้นที่เป้าหมาย}} หรือพื้นที่ใกล้เคียง หากมีอาการเจ็บป่วยที่น่าสงสัย หรือต้องการตรวจเช็กเพื่อความสบายใจ สามารถเข้ามาปรึกษาแพทย์เฉพาะทางได้ที่ศูนย์อายุรกรรมเฉพาะทาง เรามีทีมแพทย์ที่พร้อมให้การดูแล เจาะเลือดตรวจวินิจฉัยอย่างรวดเร็ว เพื่อให้คุณได้รับการรักษาที่ถูกต้องและปลอดภัยที่สุดครับ
สรุป ท้ายที่สุดแล้ว คำถามที่ว่า โรคฉี่หนูเกิดจากอะไร คงได้คำตอบที่ชัดเจนขึ้นนะครับว่า เชื้อโรคร้ายนี้ไม่ได้มากับน้ำฝน แต่มาจากปัสสาวะของสัตว์พาหะที่ปนเปื้อนอยู่ในน้ำขังและโคลนตม การป้องกันตัวเองด้วยการหลีกเลี่ยงการสัมผัสน้ำที่สกปรก ปกป้องบาดแผล และรีบทำความสะอาดร่างกายทันที คือเกราะป้องกันที่ดีที่สุด หากมีอาการผิดปกติหลังลุยน้ำ อย่ารอช้า รีบมาพบแพทย์ทันทีครับ
FAQ (คำถามที่พบบ่อย)
- โรคฉี่หนูเกิดจากอะไร เชื้อมาจากไหน?
เกิดจากเชื้อแบคทีเรียกลุ่มเลปโตสไปรา ซึ่งถูกขับถ่ายออกมาพร้อมกับปัสสาวะของสัตว์ที่เป็นพาหะ (เช่น หนู สุนัข หมู วัว) แล้วมาสะสมปนเปื้อนอยู่ในแหล่งน้ำขังหรือดินโคลน - สุนัข หรือ แมว ที่เลี้ยงไว้ในบ้าน สามารถแพร่เชื้อโรคฉี่หนูได้ไหม?
ได้ครับ หากสัตว์เลี้ยงของคุณไปสัมผัสเชื้อจากนอกบ้าน แล้วได้รับเชื้อมา แบคทีเรียสามารถสะสมในไตและถูกขับออกมาทางปัสสาวะของสัตว์เลี้ยงได้ ดังนั้นจึงควรฉีดวัคซีนป้องกันและดูแลสุขอนามัยของสัตว์เลี้ยงเสมอ - โรคฉี่หนูเป็นโรคติดต่อจากคนสู่คนได้ไหม?
โดยทั่วไป โรคฉี่หนูไม่ติดต่อจากคนสู่คนครับ การติดเชื้อเกือบทั้งหมดเกิดจากการสัมผัสกับสิ่งแวดล้อมที่ปนเปื้อนปัสสาวะของสัตว์โดยตรงหรือทางอ้อม - ไม่มีบาดแผลที่เท้า เดินลุยน้ำท่วมติดโรคฉี่หนูได้ไหม?
สามารถติดได้ครับ หากคุณแช่น้ำเป็นเวลานานจนผิวหนังเปื่อยยุ่ย (เช่น บริเวณง่ามนิ้วเท้า) เชื้อแบคทีเรียจะสามารถไชเข้าสู่ร่างกายผ่านผิวหนังที่อ่อนแอลงได้ แม้จะไม่มีบาดแผลเปิดก็ตาม - กินอาหารที่หนูวิ่งผ่านหรือแอบแทะ เสี่ยงติดโรคฉี่หนูหรือไม่?
มีความเสี่ยงครับ หากอาหารนั้นปนเปื้อนปัสสาวะของหนูที่มีเชื้อ และเราทานเข้าไปโดยไม่ได้ปรุงสุกใหม่ เชื้อก็สามารถเข้าสู่ร่างกายผ่านทางเยื่อบุในช่องปากหรือทางเดินอาหารได้ จึงควรปิดฝาอาหารให้มิดชิดเสมอ
ข้อมูลในบทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อให้ความรู้เบื้องต้นเกี่ยวกับการเกิดโรคและการป้องกันเท่านั้น ไม่สามารถใช้แทนการวินิจฉัยโรคโดยแพทย์ได้ หากท่านมีประวัติสัมผัสความเสี่ยงและมีอาการเจ็บป่วย ควรรีบไปพบแพทย์เพื่อรับการตรวจวินิจฉัยและการรักษาที่ถูกต้องโดยทันที
สามารถเข้ารับบริการตรวจและปรึกษาได้ที่
รพ.วิชัยเวชฯ อ้อมน้อย
โทร: 02-441-7899 หรือ1792
แผนที่: ใกล้พุทธมณฑล – หนองแขม – อ้อมน้อย
นัดหมายออนไลน์: Line
