วินาทีที่ได้รับผลตรวจสุขภาพแล้วพบว่าค่าการทำงานของไตลดลง หลายคนมักเกิดความวิตกกังวลและรู้สึกมืดแปดด้าน โดยเฉพาะเมื่อต้องปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการกินอย่างหน้ามือเป็นหลังมือ ความเครียดจากการคุมอาหารก็หนักหนาพอแล้ว หากยังต้องฝ่าการจราจรที่ติดขัดใช้เวลาหลายชั่วโมงเดินทางเข้าเมืองเพื่อไปพบแพทย์เฉพาะทางหรือนักกำหนดอาหารอย่างต่อเนื่อง ย่อมสร้างความเหนื่อยล้าให้กับทั้งผู้ป่วยและญาติจนอาจทำให้ละทิ้งการรักษา สำหรับผู้ที่อาศัยอยู่ในโซนเพชรเกษม, อ้อมน้อย, อ้อมใหญ่, สมุทรสาคร, กระทุ่มแบน ตลอดจนจังหวัดใกล้เคียงอย่าง สามพราน, นครปฐม, ราชบุรี, พุทธมณฑล, ศาลายา และ กาญจนบุรี การเข้าถึงคลินิกชะลอไตเสื่อมที่ได้มาตรฐานในพื้นที่ใกล้บ้าน จะช่วยให้การติดตามอาการเป็นไปอย่างราบรื่น สม่ำเสมอ และช่วยรักษากิจวัตรประจำวันของครอบครัวไว้ได้
โรคไตระยะที่ 3 คืออะไร? ทำไมจึงเป็นระยะหัวเลี้ยวหัวต่อ
โรคไตระยะที่ 3 (Stage 3 CKD) คือ ภาวะที่ไตมีการทำงานลดลงปานกลาง โดยมี ค่าการกรองของไต (eGFR) อยู่ที่ 30-59 mL/min/1.73m² ระยะนี้ถือเป็น “ช่วงเวลาทอง” ที่สำคัญที่สุด เพราะผู้ป่วยมักยังไม่มีอาการแสดงที่รุนแรง หากเริ่ม ควบคุมอาหารโซเดียมต่ำ จำกัดฟอสฟอรัส และโพแทสเซียม ภายใต้การดูแลของแพทย์ จะสามารถชะลอความเสื่อมและป้องกันไม่ให้โรคดำเนินไปสู่ระยะที่ต้องฟอกเลือดได้
ในทางการแพทย์ โรคไตระยะนี้ยังถูกแบ่งย่อยออกเป็น 2 ช่วง เพื่อการวางแผนโภชนบำบัดที่แม่นยำขึ้น ได้แก่
- ระยะ 3a (eGFR 45-59): ไตเสื่อมระดับปานกลางค่อนข้างน้อย การคุมอาหารเบื้องต้นและการปรับยามักให้ผลลัพธ์ที่ดี
- ระยะ 3b (eGFR 30-44): ไตเสื่อมระดับปานกลางค่อนข้างมาก ต้องเริ่มเฝ้าระวังภาวะแทรกซ้อน เช่น กระดูกบาง หรือภาวะโลหิตจาง และต้องคุมอาหารอย่างเข้มงวดมากขึ้น
ไขข้อข้องใจ: โรคไตระยะ 3 ห้ามกินอะไรบ้าง?
คำถามแรกที่ผู้ป่วยมักถามเมื่อทราบผลตรวจคือ “แล้วฉันยังกินอะไรได้บ้าง?” การทำความเข้าใจหมวดหมู่อาหารที่ส่งผลต่อไตโดยตรง จะช่วยให้คุณจัดหน้าตาอาหารในแต่ละมื้อได้อย่างปลอดภัยครับ
- อาหารที่มีโซเดียมสูง (ตัวการทำความดันพุ่ง ภาระหนักของไต) ไตที่เสื่อมสภาพจะไม่สามารถขับเกลือโซเดียมส่วนเกินออกได้เต็มที่ ทำให้เกิดภาวะบวมน้ำและความดันโลหิตสูง ซึ่งจะยิ่งไปทำลายเส้นเลือดฝอยในไตให้พังเร็วขึ้น
- สิ่งที่ต้องงด/หลีกเลี่ยง: น้ำปลา ซีอิ๊ว ซอสปรุงรสต่างๆ (แม้จะเป็นสูตรลดโซเดียมก็ต้องระวังปริมาณ), อาหารแปรรูป (ไส้กรอก กุนเชียง หมูยอ แหนม), อาหารหมักดอง, บะหมี่กึ่งสำเร็จรูป และผงชูรส
- ทางออก: ใช้สมุนไพร เครื่องเทศ (เช่น ตะไคร้ ใบมะกรูด รากผักชี กระเทียม) หรือน้ำมะนาว ในการชูรสชาติอาหารแทน
- อาหารที่มีฟอสฟอรัสสูง (ทำร้ายกระดูกและหลอดเลือด) เมื่อไตกรองฟอสฟอรัสทิ้งไม่ได้ ร่างกายจะดึงแคลเซียมออกจากกระดูกมาจับกับฟอสฟอรัสในเลือด ทำให้กระดูกพรุนและเกิดหินปูนเกาะตามหลอดเลือด
- สิ่งที่ต้องงด/หลีกเลี่ยง: นมวัวและผลิตภัณฑ์จากนม (ชีส โยเกิร์ต), ไข่แดง, เครื่องในสัตว์ทุกชนิด, ถั่วเมล็ดแห้ง ธัญพืช, ขนมเบเกอรี่ที่ใส่ผงฟู และเครื่องดื่มสีเข้ม (น้ำอัดลมสีดำ กาแฟ ชา)
- ทางออก: เลือกทานไข่ขาวเป็นแหล่งโปรตีนหลัก และดื่มน้ำเปล่า หรือน้ำสมุนไพรไม่ใส่น้ำตาล
- อาหารที่มีโพแทสเซียมสูง (เสี่ยงหัวใจเต้นผิดจังหวะ) โพแทสเซียมที่คั่งในเลือดสูงเกินไปในผู้ป่วยโรคไต จะส่งผลกระทบโดยตรงต่อกล้ามเนื้อหัวใจ อาจทำให้หัวใจเต้นผิดจังหวะหรือหยุดเต้นได้
- สิ่งที่ต้องงด/หลีกเลี่ยง: ผลไม้สีเหลือง สีส้ม หรือสีเข้ม (เช่น กล้วย ส้ม มะละกอสุก ทุเรียน ขนุน มะม่วงสุก), ผักใบเขียวเข้ม (เช่น คะน้า บรอกโคลี ผักโขม)
- ทางออก: เลือกทานผลไม้ที่มีโพแทสเซียมต่ำ เช่น แอปเปิล ชมพู่ สับปะรด (ในปริมาณที่แพทย์กำหนด) และควรลวกผักก่อนนำมาปรุงอาหารเพื่อลดทอนโพแทสเซียมลง
วิธีฟื้นฟูและชะลอไตเสื่อม ด้วยการดูแลแบบสหวิชาชีพ
หลายคนพยายามหา “ยาสมุนไพรบำรุงไต” แต่ในความเป็นจริงทางการแพทย์ วิธีฟื้นฟูไตระยะที่ 3 ที่ดีที่สุด คือการลดภาระการทำงานของไตและควบคุมปัจจัยเสี่ยงอย่างเป็นระบบ
- ควบคุมโรคฐานอย่างเด็ดขาด: เบาหวานและความดันโลหิตสูง คือเพชฌฆาตเงียบที่ทำลายไต ผู้ป่วยต้องทานยาตามแพทย์สั่งอย่างเคร่งครัด เพื่อคุมระดับน้ำตาลสะสม (HbA1c) และความดันให้อยู่ในเกณฑ์มาตรฐาน
- จำกัดปริมาณโปรตีนให้เหมาะสม: การทานโปรตีนมากเกินไปทำให้เกิดของเสีย (BUN) คั่งในเลือด แต่ถ้าทานน้อยไปก็จะขาดสารอาหาร การคำนวณปริมาณเนื้อสัตว์หรือไข่ขาวต่อวัน ควรได้รับการประเมินจากนักกำหนดอาหารวิชาชีพ (Registered Dietitian) ตามน้ำหนักตัวและผลเลือดของผู้ป่วยแต่ละราย
- หลีกเลี่ยงยาที่ทำร้ายไต: งดการซื้อยาแก้ปวดกลุ่ม NSAIDs (เช่น ไอบูโพรเฟน ไดโคลฟีแนค) ยาหม้อ ยาลูกกลอน หรืออาหารเสริมที่ไม่ได้ผ่านการรับรองจากแพทย์เฉพาะทาง
คำถามที่พบบ่อย
Q: คนเป็นโรคไตระยะ 3 กินไข่ต้มวันละกี่ฟอง?
A: ผู้ป่วยโรคไตระยะที่ 3 สามารถทานไข่ขาวได้ แต่ควร “งดไข่แดง” เนื่องจากมีฟอสฟอรัสสูง ปริมาณไข่ขาวที่ทานได้ต่อวันขึ้นอยู่กับระดับ eGFR และน้ำหนักตัว โดยเฉลี่ยอาจทานได้ประมาณ 2-4 ฟองต่อวัน ทั้งนี้ควรปรึกษานักกำหนดอาหารเพื่อคำนวณสัดส่วนโปรตีนที่เหมาะสมที่สุดสำหรับคุณ
Q: เป็นโรคไตระยะ 3 กินเวย์โปรตีน หรืออาหารเสริมบำรุงไตได้ไหม?
A: ไม่แนะนำให้ซื้อเวย์โปรตีนสำหรับคนทั่วไปมาทานเอง เนื่องจากการรับโปรตีนปริมาณมากอย่างรวดเร็วจะทำให้ไตทำงานหนักและของเสีย (BUN) พุ่งสูงขึ้น หากผู้ป่วยทานอาหารหลักได้น้อย ควรปรึกษาแพทย์เพื่อพิจารณาสั่งจ่าย “อาหารทางการแพทย์สำหรับผู้ป่วยโรคไตก่อนฟอกเลือด” ซึ่งมีการจำกัดโปรตีนและเกลือแร่ไว้อย่างเหมาะสม
Q: โรคไตระยะที่ 3 มีวิธีรักษาให้ค่า eGFR กลับมาเป็นปกติได้ไหม?
A: แม้โรคไตเรื้อรังจะไม่สามารถรักษาให้เซลล์ไตกลับมาสมบูรณ์ 100% ได้เหมือนเดิม แต่การดูแลอย่างถูกต้องในคลินิกชะลอไตเสื่อม สามารถช่วยให้ค่า eGFR ทรงตัว ไม่ลดลงอย่างรวดเร็ว และในบางกรณีที่ผู้ป่วยปรับพฤติกรรมได้ดีเยี่ยม ค่า eGFR อาจขยับตัวดีขึ้นเล็กน้อยจากระยะ 3b กลับมาเป็น 3a ได้
บทสรุปจากแพทย์เฉพาะทาง
“การได้รับวินิจฉัยว่าเป็นโรคไตระยะที่ 3 ไม่ใช่จุดสิ้นสุด แต่เป็นสัญญาณเตือนให้เราหันกลับมาดูแลตัวเองอย่างจริงจัง โภชนบำบัดที่ถูกต้องคือยารักษาไตที่ดีที่สุด การมีทีมแพทย์และนักกำหนดอาหารคอยเป็นพี่เลี้ยงในการจัดเมนูอาหาร จะช่วยลดความเครียดและทำให้ผู้ป่วยมีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้นโดยไม่ต้องไปถึงจุดที่ต้องฟอกเลือด”
สำหรับผู้ป่วยและครอบครัวในพื้นที่ เพชรเกษม, อ้อมน้อย, อ้อมใหญ่, สมุทรสาคร, กระทุ่มแบน, สามพราน, นครปฐม, ราชบุรี, พุทธมณฑล, ศาลายา และ กาญจนบุรี ที่ต้องการดูแลสุขภาพไตอย่างใกล้ชิด ไม่ต้องเหนื่อยล้ากับการเดินทางเข้าเมือง
ศูนย์โรคไต รพ.วิชัยเวชฯ อ้อมน้อย พร้อมให้บริการดูแลผู้ป่วยโรคไตแบบองค์รวมโดยทีมสหวิชาชีพ นำโดยอายุรแพทย์โรคไต (Nephrologist) และนักกำหนดอาหารวิชาชีพ (Registered Dietitian) ที่จะมาช่วยคุณออกแบบ “คัมภีร์อาหารเฉพาะบุคคล” ให้สอดคล้องกับผลเลือดและวิถีชีวิตของคุณอย่างแท้จริง พร้อมรองรับสิทธิการรักษาต่างๆ เพื่อให้คุณเข้าถึงบริการทางการแพทย์ได้อย่างสบายใจ
หยุดความกังวล แล้วเริ่มต้นฟื้นฟูไตตั้งแต่วันนี้ นัดหมายปรึกษาศูนย์โรคไต รพ.วิชัยเวชฯ อ้อมน้อย
แหล่งข้อมูลอ้างอิงเพื่อความน่าเชื่อถือทางการแพทย์
- Kidney Disease: Improving Global Outcomes (KDIGO) 2024 Clinical Practice Guideline for the Evaluation and Management of Chronic Kidney Disease
- Mayo Clinic: Chronic kidney disease – Diagnosis and treatment
- National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases
(NIDDK): Eating Right for Chronic Kidney Disease
ศูนย์อายุรกรรม Premium 24 ชั่วโมง
อายุรศาสตร์โรคไต และไตเทียม
โรงพยาบาลวิชัยเวชฯ อ้อมน้อย
โทร: 02-441-7899 หรือ1792
แผนที่: ใกล้พุทธมณฑล – หนองแขม – อ้อมน้อย
นัดหมายออนไลน์: Line
