ในงานเลี้ยงสังสรรค์ หรือแม้แต่ในชีวิตประจำวัน หากจู่ๆ คนใกล้ตัวคุณมีอาการเดินเซ ลิ้นไก่สั้น พูดจาไม่รู้เรื่อง หลายคนอาจตัดสินไปแล้วว่า “คงแค่เมาหนัก” แต่หารู้ไม่ว่า อาการที่ดูเหมือนความมึนเมานั้น อาจเป็นสัญญาณมฤตยูเงียบของ โรคหลอดเลือดสมอง (Stroke) ที่กำลังทำลายเซลล์สมองทุกวินาที ยิ่งในสถานการณ์ฉุกเฉินที่เกิดขึ้นในพื้นที่การจราจรหนาแน่น หรือเขตชานเมืองและปริมณฑล การต้องเผชิญกับรถติดบนถนน เพชรเกษม หรือพื้นที่รอยต่ออย่าง อ้อมน้อย อ้อมใหญ่ กระทุ่มแบน ไปจนถึง พุทธมณฑล และ ศาลายา การรู้เท่าทันอาการและรู้พิกัด ศูนย์สมองและระบบประสาท ที่อยู่ใกล้ที่สุด จึงเป็นตัวชี้วัดระหว่างคำว่า “รอด” กับ “อัมพาต”
@vichaivejomnoi น้องเนิร์สบุก สภ.กระทุ่มแบน 🐾 มาถามพี่ตำรวจว่า “รู้จัก BEFAST ไหมคะ?” 😆✨ ภารกิจวันนี้: แจกความน่ารัก + พร้อมความรู้เบาๆ 💙 #BEFAST #สภกระทุ่มแบน #น่ารักไม่ไหว #TikTokไทย #โรงพยาบาลวิชัยเวชอ้อมน้อย
♬ เสียงต้นฉบับ – Vichaivej Omnoi Hospital – Vichaivej Omnoi Hospital
เมา หรือ สโตรก แตกต่างกันอย่างไร?
อาการเมา และ สโตรก (โรคหลอดเลือดสมอง) มักมีอาการแสดงที่คล้ายคลึงกันคือ เดินเซ ทรงตัวไม่ได้ และ พูดไม่ชัด แต่จุดสังเกตสำคัญของการเป็นสโตรกคือ ความไม่สมมาตรของร่างกาย เช่น หน้าเบี้ยวครึ่งซีก มุมปากตก หรือ แขนขาอ่อนแรงเพียงข้างเดียว อาการเหล่านี้จะเกิดขึ้นอย่าง ฉับพลัน และไม่ดีขึ้น หากพบอาการลักษณะนี้ ห้ามรอให้สร่าง ให้รีบโทร 1669 หรือนำส่งโรงพยาบาลที่มีศูนย์หลอดเลือดสมองทันที
หลัก B.E.F.A.S.T: วิธีเช็กอาการสโตรกที่ทุกคนต้องรู้
โรคหลอดเลือดสมอง (Stroke) ไม่ว่าจะเป็นภาวะหลอดเลือดสมองตีบ (Ischemic Stroke) หรือ หลอดเลือดสมองแตก (Hemorrhagic Stroke) ล้วนมีสัญญาณเตือนที่ชัดเจน องค์กรการแพทย์ระดับสากลจึงได้คิดค้นหลักการจำง่ายๆ คือ B.E.F.A.S.T เพื่อให้ประชาชนทั่วไป (รวมถึงเจ้าหน้าที่ตำรวจจราจรที่ต้องประเมินสถานการณ์บนท้องถนน) สามารถสังเกตอาการได้อย่างแม่นยำ ดังนี้:
- B – Balance (สูญเสียการทรงตัว): จู่ๆ ก็เดินเซ ทรงตัวไม่ได้ หน้ามืด วิงเวียนศีรษะอย่างรุนแรงแบบกะทันหัน
- E – Eyes (การมองเห็นผิดปกติ): ตามัว มองไม่เห็นภาพไปชั่วขณะ มองเห็นภาพซ้อน หรือสูญเสียการมองเห็นที่ตาข้างใดข้างหนึ่ง
- F – Face (หน้าเบี้ยว มุมปากตก): ลองให้ผู้ป่วยยิ้ม หากพบว่ารอยยิ้มไม่เท่ากัน มุมปากข้างใดข้างหนึ่งตก หรือน้ำลายไหลมุมปาก ควบคุมไม่ได้
- A – Arms (แขนขาอ่อนแรงครึ่งซีก): ให้ผู้ป่วยลองยกแขนทั้งสองข้างขึ้นขนานกับพื้น หากแขนข้างใดข้างหนึ่งตกลงมา ยกไม่ขึ้น หรือมีอาการชาครึ่งซีก
- S – Speech (พูดไม่ชัด ลิ้นแข็ง): พูดอ้อแอ้ ฟังไม่รู้เรื่อง นึกคำพูดไม่ออก หรือไม่เข้าใจในสิ่งที่ผู้อื่นกำลังสื่อสาร (ซึ่งจุดนี้มักสับสนกับคนเมามากที่สุด)
- T – Time (เวลาคือชีวิต): หากพบความผิดปกติแม้เพียง 1 ใน 5 ข้อนี้ ไม่ต้องรอให้ครบทุกอาการ “เวลาสำคัญที่สุด” ให้รีบโทรสายด่วน 1669 นำผู้ป่วยส่งศูนย์หลอดเลือดสมองที่ใกล้ที่สุดทันที หรือโทรสายด่วน รพ.วิชัยเวชฯ อ้อมน้อย โทร 1792
Time is Brain: ทำไมเวลาถึงสำคัญที่สุด?
ในทางการแพทย์มีคำกล่าวว่า “Time is Brain” (เวลาคือสมอง) ทุกๆ 1 นาทีที่สมองขาดเลือด เซลล์สมองจะตายไปประมาณ 1.9 ล้านเซลล์ เป้าหมายหลักของการรักษาโรคหลอดเลือดสมองตีบหรืออุดตัน คือการนำผู้ป่วยมาถึงโรงพยาบาลและได้รับการฉีดยาละลายลิ่มเลือดทางหลอดเลือดดำ (rt-PA) ภายใน 4.5 ชั่วโมง นับตั้งแต่มีอาการ (Golden Hour)
สำหรับผู้ป่วยในพื้นที่ครอบคลุมตั้งแต่นครปฐมยาวมาจนถึงกรุงเทพฯ ฝั่งตะวันตก (เช่น สามพราน, นครปฐม, ราชบุรี, กาญจนบุรี, สมุทรสาคร และ กระทุ่มแบน) การประเมินระยะทางการเดินทางเป็นสิ่งสำคัญ ศูนย์สมองและระบบประสาท โรงพยาบาลวิชัยเวช อินเตอร์เนชั่นแนล อ้อมน้อย มีระบบ Stroke Fast Track ที่ทำงานร่วมกับหน่วยกู้ชีพและแผนกฉุกเฉิน (ER) เพื่อลัดคิวการตรวจวินิจฉัยด้วยเครื่องเอกซเรย์คอมพิวเตอร์ (CT Scan) หรือ MRI ทันทีที่ผู้ป่วยมาถึง เพื่อให้การรักษาทำได้รวดเร็วและแม่นยำที่สุด
ข้อควรระวัง (Don’ts) เมื่อพบผู้ป่วยสงสัยสโตรก
- ห้ามเจาะนิ้วเพื่อบีบเลือดออก: เป็นความเชื่อที่ผิดและทำให้เสียเวลาทองในการรักษา
- ห้ามป้อนน้ำ ยา หรืออาหาร: เพราะผู้ป่วยอาจมีปัญหาการกลืน ทำให้สำลักลงปอด เกิดปอดอักเสบติดเชื้อแทรกซ้อนได้
- ห้ามนอนพักเพื่อรอดูอาการ: อาการสโตรกไม่สามารถหายเองได้จากการนอนพัก ยิ่งปล่อยไว้นาน เซลล์สมองยิ่งเสียหายถาวร
คำถามที่พบบ่อย
Q: อายุยังน้อย มีความเสี่ยงเป็นโรคหลอดเลือดสมอง (Stroke) หรือไม่? A: ปัจจุบันพบผู้ป่วยสโตรกที่มีอายุน้อยลงเรื่อยๆ ปัจจัยเสี่ยงไม่ได้อยู่ที่อายุเพียงอย่างเดียว แต่รวมถึงผู้ที่มีภาวะความดันโลหิตสูง เบาหวาน ไขมันในเลือดสูง โรคอ้วน ภาวะหัวใจเต้นผิดจังหวะ รวมถึงพฤติกรรมการสูบบุหรี่จัดและดื่มแอลกอฮอล์เป็นประจำ
Q: อาการชาครึ่งซีก ปล่อยไว้จะหายเองได้ไหม?
A: อาการชาหรืออ่อนแรงครึ่งซีกอย่างฉับพลัน เป็นสัญญาณอันตรายระดับฉุกเฉิน ไม่ควรปล่อยไว้หรือคิดว่าจะหายเอง ต้องได้รับการตรวจวินิจฉัยด้วย CT Scan ทันทีเพื่อแยกแยะว่าเป็นเส้นเลือดตีบหรือแตก
Q: การรักษาด้วยการ “ลากลิ่มเลือด” คืออะไร?
A: การใส่สายสวนลากลิ่มเลือด (Mechanical Thrombectomy) เป็นเทคโนโลยีขั้นสูงในการรักษาผู้ป่วยหลอดเลือดสมองตีบขนาดใหญ่ โดยไม่ต้องผ่าตัดเปิดกะโหลกศีรษะ ซึ่งสามารถยืดเวลาทองในการรักษาได้ถึง 6-24 ชั่วโมง (ขึ้นอยู่กับการประเมินของแพทย์)
บทสรุปจากศูนย์สมองและระบบประสาท
“ภาวะโรคหลอดเลือดสมอง หรือ Stroke ไม่ใช่เรื่องไกลตัว และมักเกิดขึ้นโดยไม่ทันตั้งตัว การจดจำหลัก B.E.F.A.S.T และการแยกแยะอาการให้ได้ว่าผู้ป่วยไม่ได้เพียงแค่มึนเมาแอลกอฮอล์ ถือเป็นกุญแจสำคัญที่สุดในการรักษาชีวิต การนำผู้ป่วยเข้าสู่ระบบ Stroke Fast Track ให้เร็วที่สุด คือการปกป้องเซลล์สมองจากการถูกทำลายอย่างถาวร”
หากคุณหรือคนใกล้ชิดมีความเสี่ยง หรือพบเห็นผู้ป่วยที่มีอาการเข้าข่ายตามหลัก B.E.F.A.S.T ในพื้นที่ เพชรเกษม อ้อมน้อย กระทุ่มแบน สามพราน สมุทรสาคร นครปฐม หรือพื้นที่ใกล้เคียง อย่าลังเลที่จะเข้ารับการรักษา
ศูนย์สมองและระบบประสาท โรงพยาบาลวิชัยเวช อินเตอร์เนชั่นแนล อ้อมน้อย พร้อมให้บริการดูแลรักษาผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองฉุกเฉินตลอด 24 ชั่วโมง ด้วยทีมแพทย์เฉพาะทางและเทคโนโลยีการวินิจฉัยที่แม่นยำ สายด่วนฉุกเฉิน โทร. 1669 หรือ ติดต่อศูนย์สมองฯ รพ.วิชัยเวชฯ อ้อมน้อย สายด่วน 1792 ทันที รู้ไว รักษาทัน รอด ปลอดภัย
References (แหล่งข้อมูลอ้างอิง):
- American Stroke Association (ASA): Stroke Symptoms – B.E.F.A.S.T. Centers for Disease Control and Prevention (CDC): Stroke Signs and Symptoms.
- World Stroke Organization (WSO): Global Stroke Fact Sheet.
นัดหมาย / ปรึกษาแพทย์
ศูนย์สมองและระบบประสาท
รพ.วิชัยเวชฯ อ้อมน้อย
02-441-7899 ต่อ 1111 , 3124 หรือ1792
ติดต่อผ่านช่องทางไลน์ได้ง่ายๆ Line
สามารถตรวจเช็ค ตารางแพทย์ออกตรวจ เพื่อขอเข้ารับคำปรึกษาได้เลย
