วูบเดียวเปลี่ยนชีวิต! คัมภีร์ ‘อาการวูบ’ (Syncope) ฉบับสมบูรณ์: สาเหตุ สัญญาณเตือน และวิธีรักษา

อาการวูบ (Syncope) คืออะไร? อาการวูบ หรือ ภาวะหมดสติชั่วคราว คือการที่สมองขาดเลือดไปเลี้ยงช่วงสั้นๆ ทำให้เสียการทรงตัว ล้มลง และหมดสติไปชั่วขณะ โดยผู้ป่วยจะฟื้นคืนสติได้เองรวดเร็ว สาเหตุเกิดได้ทั้งจากความเครียด พักผ่อนน้อย หรือโรคร้ายแรงอย่าง หัวใจเต้นผิดจังหวะ และ โรคหลอดเลือดสมอง หากปล่อยทิ้งไว้โดยไม่หาสาเหตุ อาจนำไปสู่การเสียชีวิตกะทันหันได้

เรื่องเล่าจากห้องฉุกเฉิน…เมื่อ “วูบเดียว” เปลี่ยนชีวิตคนทั้งบ้าน

เคยไหมครับ? เดินอยู่ดีๆ ภาพข้างหน้าเริ่มมืด เสียงรอบข้างเบาลง เหมือนมีคนปิดสวิตช์ไฟ รู้ตัวอีกทีคุณก็นอนกองกับพื้น ท่ามกลางความตกใจของคนรอบข้าง

คนไข้ย่าน อ้อมน้อยและกระทุ่มแบน หลายท่านที่หมอได้คุยด้วย มักเข้าใจผิดว่าอาการเหล่านี้เป็นเรื่องปกติของคนทำงานหนัก “เดี๋ยวพักก็หาย” หรือ “สงสัยอากาศร้อน” แต่ความจริงแล้ว “อาการวูบ” (Syncope) คือสัญญาณเตือนภัยเงียบ (Silent Alarm) จากร่างกาย ที่กำลังบอกว่าระบบไหลเวียนโลหิตหรือหัวใจของคุณกำลังมีปัญหา

“จากประสบการณ์ดูแลคนไข้ย่าน เพชรเกษมและพุทธมณฑล มากว่า 10 ปี หมอมักพบว่าคนไข้กว่า 30% ที่เข้ามารักษาด้วยภาวะหัวใจล้มเหลว หรือหัวใจหยุดเต้นเฉียบพลัน เคยมีประวัติ ‘วูบ’ มาก่อนแต่ปล่อยผ่าน เพราะคิดว่าเป็นแค่ลมแดด” —อายุรแพทย์โรคหัวใจ รพ.วิชัยเวชฯ อ้อมน้อย

บทความนี้หมอจะพาไปเจาะลึกทุกแง่มุมของอาการวูบ เพื่อให้คุณแยกแยะได้ว่า อาการแบบไหนคือนอนพักแล้วหาย และแบบไหนคือ “ระเบิดเวลา” ที่ต้องรีบมาพบแพทย์ทันทีครับ

1. อาการวูบ (Syncope) คืออะไร? ต่างจาก “หน้ามืด” อย่างไร?

คำว่า “วูบ” ถูกใช้เรียกอาการที่หลากหลาย เพื่อให้รักษาตรงจุด เราต้องแยกให้ออกก่อนครับ:

• อาการมึนงง/หน้ามืด (Dizziness/Presyncope): รู้สึกโคลงเคลง เหมือนจะล้ม ตาพร่า แต่ “ยังมีสติ” รู้ตัวตลอดเวลา มักเกิดจากความดันต่ำชั่วคราว หรือน้ำตาลในเลือดต่ำ
• บ้านหมุน (Vertigo): รู้สึกสิ่งแวดล้อมหมุนติ้ว หรือตัวหมุนทั้งที่อยู่นิ่งๆ มักเกิดจากน้ำในหูไม่เท่ากัน (ไม่ใช่โรคหัวใจ)
• อาการวูบ/หมดสติ (Syncope): คือการ “ภาพตัด” หรือ “ไฟดับ” จำเหตุการณ์ตอนล้มไม่ได้เลย นี่คือภาวะสมองขาดเลือดไปเลี้ยงชั่วขณะ (Global Cerebral Hypoperfusion) ซึ่งเป็นประเด็นหลักที่เราต้องระวังครับ

2. เช็กด่วน! 3 สาเหตุหลักที่ทำให้คุณ “ภาพตัด”

ทางการแพทย์แบ่งสาเหตุวูบเป็น 3 กลุ่มใหญ่ ซึ่งความรุนแรงต่างกันชัดเจนครับ:

2.1 วูบจากระบบประสาทอัตโนมัติทำงานไวเกิน (Reflex Syncope / Vasovagal)

สาเหตุที่พบบ่อยที่สุด (กว่า 50% ของเคส) และ “ไม่อันตรายถึงชีวิต”

• กลไก: ร่างกายตอบสนองต่อสิ่งกระตุ้นมากเกินไป เช่น กลัวเลือด กลัวเข็ม เจ็บปวด หรือยืนนานในที่อากาศร้อน (เช่น ยืนรอรถเมล์แถว อ้อมใหญ่/สมุทรสาคร)
• ผลลัพธ์: หลอดเลือดขยายตัวกะทันหัน เลือดตกลงไปกองที่ขา เลือดเลี้ยงสมองไม่พอ ร่างกายจึงสั่ง “ปิดสวิตช์” (เป็นลม) เพื่อให้นอนราบและเลือดไหลกลับสู่สมอง

2.2 วูบจากโรคหัวใจ (Cardiac Syncope) 🚨 [กลุ่มเสี่ยงเสียชีวิต] 🚨

กลุ่มที่น่ากลัวที่สุด แม้พบเพียง 10-20% แต่เป็นสาเหตุหลักของการเสียชีวิตกะทันหัน

• สาเหตุ: หัวใจเต้นผิดจังหวะ (Arrhythmia) เต้นช้าหรือเร็วเกินไปจนสูบฉีดเลือดไม่ได้ หรือมีโครงสร้างหัวใจผิดปกติ (ลิ้นหัวใจตีบ, กล้ามเนื้อหัวใจหนา)
• ความน่ากลัว: มักเกิดทันที “ไม่มีสัญญาณเตือน” (ไม่มีคลื่นไส้ หรือเหงื่อแตกนำมาก่อน) อยู่ดีๆ ก็ร่วงลงไปเหมือนถูกดึงปลั๊กไฟ

2.3 วูบจากความดันโลหิตตกขณะเปลี่ยนท่า (Orthostatic Hypotension)

พบบ่อยในผู้สูงอายุ โดยเฉพาะท่านที่ทานยาความดันหลายตัว หรือดื่มน้ำน้อย

• อาการ: วูบขณะลุกจากที่นอน หรือลุกจากเก้าอี้เร็วๆ ร่างกายปรับความดันไม่ทัน ทำให้เลือดเลี้ยงสมองไม่พอชั่วขณะ

3. ตารางเปรียบเทียบ: วูบธรรมดา (Vasovagal) vs วูบอันตราย (Cardiac)

หมอสรุปข้อแตกต่างเพื่อให้คุณสังเกตตัวเองและคนในครอบครัวได้ง่ายๆ ดังนี้:

4. การวินิจฉัยที่แม่นยำ: มากกว่าแค่การเจาะเลือด

ปัญหาที่พบบ่อยของคนไข้ย่าน สมุทรสาคร/นครปฐม คือ เมื่อไปห้องฉุกเฉินหลังวูบ มักได้รับการตรวจคลื่นไฟฟ้าหัวใจ (EKG) แล้วหมอบอกว่า “ปกติ” จึงกลับบ้านด้วยความสบายใจ แต่ความจริงคือ…

“การตรวจ EKG ธรรมดา อาจพลาดการวินิจฉัยโรคหัวใจเต้นผิดจังหวะได้ถึง 50% เพราะตอนที่ตรวจ อาการมันหายไปแล้ว”

ที่ รพ.วิชัยเวชฯอ้อมน้อย เราใช้มาตรฐานการวินิจฉัยระดับสากล (ACC/AHA Guidelines) เพื่อ “ดักจับ” สาเหตุที่ซ่อนอยู่:

4.1 Tilt Table Test (การตรวจด้วยเตียงปรับระดับ)

การตรวจมาตรฐาน (Gold Standard) สำหรับผู้ที่วูบบ่อยโดยไม่ทราบสาเหตุ โดยเฉพาะในคนอายุน้อย

• วิธีการ: นอนบนเตียงที่ปรับเอียง 60-70 องศา พร้อมติดตามสัญญาณชีพ เพื่อดูการตอบสนองของระบบประสาทอัตโนมัติ ว่าทำให้ความดันตกหรือหัวใจเต้นช้าลงหรือไม่
• เหมาะสำหรับ: คนที่วูบเวลาเจออากาศร้อน ยืนนาน หรือเครียด

4.2 Holter Monitor (เครื่องบันทึกคลื่นหัวใจ 24-48 ชม.)

เพราะหัวใจอาจไม่ได้เต้นผิดจังหวะตลอดเวลา การติดเครื่องบันทึกกลับไปใช้ชีวิตที่บ้านหรือที่ทำงาน จะช่วยให้เห็นการทำงานของหัวใจในสถานการณ์จริง

4.3 Implantable Loop Recorder (ILR – เครื่องบันทึกสัญญาณหัวใจชนิดฝัง)

ถ้ายังหาสาเหตุไม่พบ เรามีเทคโนโลยี ILR ขนาดเท่าก้านไม้ขีด ฝังใต้ผิวหนังหน้าอก (ทำง่าย ไม่ต้องผ่าตัดใหญ่) บันทึกการทำงานของหัวใจได้นานถึง 3 ปี! หากวูบเมื่อไหร่ เครื่องนี้จะทำหน้าที่เหมือน “กล่องดำ” บอกสาเหตุได้ทันที

5. วิธีปฐมพยาบาลและเทคนิค “เกร็งกล้ามเนื้อ” (PCM)

หากรู้สึกว่า “กำลังจะวูบ” (หน้ามืด เหงื่อแตก) ห้ามฝืนเดินต่อเด็ดขาด! ให้ทำตามนี้ครับ:

1. นอนราบทันที: ดีที่สุดคือนอนราบ ยกขาสูง ให้เลือดไหลกลับเข้าหัวใจและสมอง
2. ถ้าสถานที่ไม่อำนวย: ให้นั่งลงและก้มหน้าต่ำระหว่างเข่า
3. ใช้เทคนิค PCM (Physical Counterpressure Maneuvers): สมาคมโรคหัวใจแห่งยุโรป (ESC) แนะนำการเกร็งกล้ามเนื้อเพื่อเพิ่มความดันโลหิต ช่วย “กั้น” อาการวูบ:
   • Leg Crossing: ยืนไขว้ขา เกร็งกล้ามเนื้อขาและก้นให้แน่นที่สุด
   • Hand Grip: เกี่ยวข้อนิ้วมือสองข้างเข้าหากัน แล้วออกแรงดึงแยกออกจากกันอย่างแรง
   • Arm Tensing: กำมือและเกร็งแขนทั้งสองข้าง

6. สรุปจากคุณหมอ: วูบแบบไหนต้องมาโรงพยาบาล?

หมอเข้าใจดีครับว่าการเดินทางช่วงเร่งด่วนบน ถนนเพชรเกษม หรือ บรมราชชนนี อาจไม่สะดวก แต่ถ้ามีอาการเหล่านี้ อย่ารอช้าครับ:

1. วูบแล้ว บาดเจ็บ (หัวฟาด, เลือดออก)
2. วูบขณะ ออกกำลังกาย (อันตรายมาก)
3. วูบแล้วมีอาการ เจ็บหน้าอก หรือ ใจสั่น ร่วมด้วย
4. มีประวัติ คนในครอบครัวเสียชีวิตกะทันหัน (ใหลตาย) ตั้งแต่อายุน้อย
5. วูบใน ผู้สูงอายุ

ทำไมต้องเลือก รพ.วิชัยเวชฯ อ้อมน้อย

เราพร้อมดูแลคนไข้โซน อ้อมน้อย-สามพราน-นครปฐม ด้วยมาตรฐานเทียบเท่าโรงพยาบาลชั้นนำในกรุงเทพฯ:

• ใกล้บ้าน: ไม่ต้องฝ่ารถติดเข้าเมือง (ตั้งอยู่ใกล้ [ระบุตำแหน่ง/จุดสังเกต])
• แพทย์เฉพาะทาง: มีอายุรแพทย์โรคหัวใจและทีมฉุกเฉิน 24 ชม.
• เครื่องมือครบ: พร้อมห้องสวนหัวใจ (Cath Lab) และการตรวจวินิจฉัย ครบวงจร

อย่าปล่อยให้ “วูบเดียว” กลายเป็นความสูญเสีย หากคุณหรือคนที่รักมีอาการวูบ ปรึกษาเราได้ทันที เราพร้อมดูแลหัวใจคุณ…ให้เต้นต่อไปอย่างมั่นคงครับ

อ้างอิงข้อมูลทางการแพทย์ (References):

• 2017 ACC/AHA/HRS Guideline for the Evaluation and Management of Patients With Syncope
• European Society of Cardiology (ESC) Guidelines on Syncope.
• Tilt Table Testing Protocols, NCBI Bookshelf.

ศูนย์อายุรกรรม 24 ขั่วโมง
รพ.วิชัยเวชฯ อ้อมน้อย
ใกล้บิ๊กซีอ้อมใหญ่ – เพชรเกษม – พุทธมณฑล สาย 4–5
รองรับ อ้อมน้อย อ้อมใหญ่ กระทุ่มแบน สามพราน นครปฐม สมุทรสาคร
📞 02-441-7899 / 1792 หรือ 📱Line เปิดให้บริการทุกวัน